Digitale atlas eindelijk op weg naar definitieve vaststelling?

Op 5 juni 2026 hechtte de Vlaamse Regering haar principiële goedkeuring aan een ontwerpbesluit dat de procedure aanpast voor de vaststelling van de digitale atlas van de gerangschikte onbevaarbare waterlopen en publieke grachten. Dit wordt nu voor advies voorgelegd aan de afdeling wetgeving van de Raad van State.

De Vlaamse Regering beoogt hiermee het waterbeheer van onbevaarbare waterlopen verder te optimaliseren en meer rechtszekerheid te bieden over de ligging van waterlopen en publieke grachten. De digitale atlas vervangt de vroegere analoge atlassen die het juridisch statuut van onbevaarbare waterlopen vastleggen. Dit zorgt voor meer duidelijkheid voor waterbeheerders, eigenaars en overheden.

Met het besluit geeft de Vlaamse Regering uitvoering aan het Raad van State-arrest nr. 265.472 van 20 januari 2026. In dit arrest vernietigde de Raad van State het ministerieel besluit van 7 februari 2023 tot vastlegging van de digitale atlas.

De Raad trad de auditeur bij, waar deze van oordeel was dat “de bestreden beslissing een reglementaire akte is, waar bij de vaststelling van de situering van de waterlopen en grachten een verordenende bevoegdheid wordt uitgeoefend”. Immers, het is deze situering die onder meer bepaalt welke percelen getroffen kunnen worden door een erfdienstbaarheid en tot waar de erfdienstbaarheidszone zich kan uitstrekken (Raad van State nr. 262.511 van 27 februari 2025). Een dergelijke vastlegging en de gevolgen die dit heeft in het rechtsverkeer kan volgens de Raad niet worden beschouwd als zijnde een (aanvullende) uitvoeringsmaatregel van bijkomstige of detailmatige aard.

Niet de Vlaamse minister van Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme is daarom bevoegd, maar wel de Vlaamse Regering.

Voorts vermeldt het arrest dat “[g]elet op de beperkte inspraakmogelijkheid die in casu wordt voorzien en die niet alle mogelijke gevolgen van de vaststelling van de digitale atlas behelst, dient te worden besloten dat het bestreden besluit minstens op gespannen voet staat met [artikel 6 van het Verdrag van Aarhus]”.

Waar vroeger de bevoegde minister de digitale atlas vaststelde, wordt deze bevoegdheid door het besluit voortaan toegekend aan de Vlaamse Regering.

Er wordt in het wijzigingsbesluit evenwel niet geraakt aan de inspraakmogelijkheden tijdens het openbaar onderzoek. In de motivering bij het besluit wordt dit als volgt toegelicht: “Daarnaast wees de Raad van State op de beperkte inspraakmogelijkheid tijdens het openbaar onderzoek. Het openbaar onderzoek heeft echter alleen als doel om de correctheid van de beschikbare gegevens van de aslijnen en de informatie over de dwarsprofielen periodiek te controleren.” en “[d]e periodieke goedkeuring van de digitale atlas heeft tot doel de pertinentie en correctheid van de beschikbare gegevens te verifiëren, niet om nieuwe beleidsbeslissingen te nemen.”

Het besluit legt tot slot de digitale atlas vast, zoals opgenomen in het digitale platform van de Vlaamse overheid (https://waterinfo.vlaanderen.be/digitaleatlas) en gevalideerd op 13 april 2026.

Het is nu afwachten hoe de afdeling wetgeving van de Raad van State zal adviseren.